Gepost door: paulcasamento | maart 20, 2010

Eerder meer dan minder kernwapens

De Amerikaanse president Barack Obama heeft laten weten een kernwapenvrije wereld na te streven. Een mooi ideaal. Maar het huidige beleid om de verspreiding van kernwapens tegen te gaan, lijkt niet echt succesvol. Hoe komt dat en is het niet tijd voor een andere aanpak?

Ondanks waarschuwingen en protesten van vooral de Verenigde Staten, beschikt Noord-Korea over kernwapens en lijkt Iran hard op weg een kernmogendheid te worden. De sancties die door het Westen tegen beide landen zijn ingevoerd hebben nog nauwelijks succes gehad.

Per land heeft dat een andere oorzaak. Bij Noord-Korea hebben economische sancties weinig zin gehad, omdat het land sowieso al heel geïsoleerd is. “Noord-Korea wil helemaal geen betrekkingen met het buitenland. Dus als je economische sancties tegen het land instelt, haalt dat weinig uit omdat er überhaupt weinig handel is”, zegt Sico van der Meer, kenner van zowel het Noord-Koreaanse als het Iraanse kernprogramma en werkzaam aan het Clingendael Instituut. Noord-Korea probeert zelfvoorzienend en onafhankelijk van het buitenland te zijn, een beleid dat is uitgevonden door de vader van de huidige premier van het land, Kim Jong-Il. Het land is hierdoor moeilijk te beïnvloeden of te stimuleren om af te zien van haar nucleair programma.

Iran is een ander verhaal. Het land is mede door haar grote olievoorraad wél afhankelijk van handel met het buitenland en zou dus met economische sancties wel te sturen zijn. “Maar het grote probleem met Iran is dat er geen eensgezindheid van de internationale gemeenschap is”, aldus Van der Meer. Het Westen stelt harde economische sancties in, maar landen als China en Rusland doen dat niet. Bij die keuze van China en Rusland spelen zowel economische als strategische belangen een rol.

“China importeert heel veel olie uit Iran, dat ze nodig hebben om te voldoen aan hun groeiende energiebehoefte.” Ook Rusland heeft nauwe economische betrekkingen met Iran. Volgens schattingen bedraagt het handelsverkeer tussen beide naties jaarlijks zo’n drie miljard euro. Beide landen zouden zichzelf in de vingers snijden als ze sancties instellen.

Dat alleen het Westen sancties oplegt, heeft voor de Westerse landen nog een negatief effect. Want door de economische sancties die het Westen het opstandige Iran oplegt, krijgen Rusland en vooral China een grotere vinger in de pap in de Iraanse economie. Het gat dat een vertrekkend Westers bedrijf achterlaat, wordt opgevuld door een Chinees of Russisch bedrijf. “Dat zag je bijvoorbeeld bij het vertrek van het Franse Total. De Iraanse minister van energie zei letterlijk dat hij het Westen niet nodig had. Ze konden hun olie ook wel kwijt aan een Chinees bedrijf. En voor Iran verandert er niets, alleen de naam van de oliemaatschappij”, zegt Van der Meer.

Op het strategische vlak speelt Rusland meer een hoofdrol. Door het regime van Iran te steunen vergroot het haar invloed in het Midden-Oosten. Voor China speelt ook politieke cultuur een rol. In het land zijn verschillende opstandige regio’s en het hecht dus veel waarde aan de nationale soevereiniteit van staten. “China houdt, uit eigen belang, heel erg vast aan het niet ingrijpen in binnenlandse aangelegenheden, zodat ze ook hun eigen boontjes kunnen doppen met Tibet en de Oeigoeren.”

In die erkenning van de nationale soevereiniteit van landen schuilt misschien ook een oplossing voor het kernwapenprobleem. Volgens experts streeft Iran een kernwapen na als een soort van verzekering. Een kernwapen is misschien wel de beste verdediging tegen militaire interventie van een buitenlandse staat. Als Amerika haar doel van ‘regime-change’ in Iran zou afzweren en het land niet meer als vijand zou beschouwen, zou Iran minder behoefte hebben aan een kernwapen, zeggen veel experts.

Toch ligt dit niet zo eenvoudig. Van der Meer: “Behalve veiligheidsoverwegingen speelt ook prestige een rol in Iran’s vermeende streven naar een kernwapen. Hoe ga je dat oplossen?” Bovendien zijn de Verenigde Staten niet de enige bedreiging voor Iran. Het sji’itsche en Perzische Iran staat vrijwel alleen in een overwegend soennitische en Arabische omgeving.

Ook draagt kernmacht Israël natuurlijk niet bij aan Iran’s gevoel van veiligheid. Sinds de islamitische revolutie bezigt het Iraanse regime dreigende taal aan het adres van de Israëlische regering. “Maar het is wel voornamelijk retoriek. In mijn opinie zal Iran nooit een atoombom inzetten tegen Israël. Dat zal binnen een dag resulteren in een massale vergelding. Ik kan gewoon niet geloven dat Ahmadinejad en de mensen om hem heen dat riskeren, ten koste van zijn eigen land en eigen macht.”

De retoriek richting Israël is een signaal aan de Arabische landen, die ook bang zijn voor een nucleair Iran, dat Iran zich voornamelijk op Israël richt. “Iran zegt dat die Arabische landen helemaal niks doen voor de Palestijnen. Iran wil laten zien dat zij als grootmacht in de regio, wel wat voor ze doet en stelling durft te nemen tegen Israël.”

Toch zijn de landen in de omgeving niet gerustgesteld. Enkele jaren geleden hebben zowel Saudi-Arabië en Turkije laten weten dat als Iran een kernwapen krijgt, zij er ook een zullen maken. “Je ziet allerlei landen in het Midden-Oosten ook ineens nucleaire programma’s opstarten. Ze zeggen dat het allemaal puur voor energie is, maar het is wel heel toevallig.”

En daar zit de dreiging. Zodra Iran een kernmogendheid zal zijn, dreigt er een wapenwedloop in het Midden-Oosten. Veel landen zullen uit angst voor Iran zelf ook een kernwapen nastreven.

Er zijn experts die zeggen dat zo’n nucleair Midden-Oosten juist voor stabiliteit en vrede kan zorgen. Net als tijdens de Koude Oorlog, toen zowel de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie uit angst voor massale vernietiging niet overgingen tot het inzetten van kernwapens. Toch is volgens Van der Meer die situatie niet helemaal te vergelijken: “Dat waren twee grootmachten waarbij een kernoorlog zou resulteren in de vernietiging van de aarde. In het Midden-Oosten zullen de gevolgen bij een kernoorlog voor de wereld veel kleiner zijn en zich voornamelijk beperken tot de regio. Bovendien is het Midden-Oosten natuurlijk al een heel instabiele regio met veel spanningen.”

En hoe meer kernwapens er in de wereld zij, hoe groter de kans op ongelukken, met alle desastreuze gevolgen van dien. Ook wordt de kans groter dat kernwapens in handen van “terroristen of maffiosi” vallen. “Die dreiging is er nu ook al. Maar hoe meer bankfilialen er zijn, hoe groter de kans is dat er een wordt overvallen. Datzelfde geldt natuurlijk ook voor kernwapens”, aldus Van der Meer.

De huidige kernwapenproblematiek is dus een grote uitdaging voor Obama en de internationale gemeenschap. Een geheel kernwapenvrije wereld lijkt de enige oplossing, maar dat is niet eenvoudig. Zo’n wereld zal Obama waarschijnlijk zelf niet meer meemaken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Categorieën

%d bloggers liken dit: